gavareci

Վատ կառավարվող երկրի համար առաջին սպեղանին դրամական արժեզրկումն է, երկրորդը` պատերազմը, երկուսն էլ բերում են ժամանակավոր բարգավաճում, երկուսն էլ բերում են վերջնական կործանում:
ՀԵՄԻՆԳՈՒԵՅ

Լինում են ավազակային կառավարություններ, բայց չի կարող լինել ավազակային ժողովուրդ:
ՀՅՈՒԳՈ

Խոստումները մոռանում են կառավարողները, ժողովուրդը երբեք չի մոռանում դրանք:
ՄԱՁԻՆԻ

Ազգը, որը կարող է և պետք է փրկվի միմիայն մի մարդու կողմից, արժանի չէ խնայվելու: (Սասունցի Դավթի ազգն ենք էլի)
ՋԵՅՆԵ

Ազատությունը առանց գաղափարների ավելի շատ վնաս է բերում, քան օգուտ:
ԳՐԱՖ

Ազատությունը հաց է, որը ժողովուրդները պետք է վաստակեն ճակատի քրտինքով:
ԼԱՄԵՆ

Ամբողջ աշխարհի չարչիները մի կրոն ունեն:
ՀԱՅՆԵ

Քրիստոնեությունը ստրուկների կրոն է: ՄՈԵՄ

Երբ ես մտաբերում եմ, որ աստված արդարամիտ է, սարսափից սառսռում եմ իմ հայրենիքի համար:
ՋԵՖԵՐՍՈՆ

Ժողովրդին կործանում է սպառնում սեփական քաղաքացիների անմիաբանությունից: Անկշտում ավագանի, դու երկրի երջանկությունն ես դավաճանում:
ՍՈԼՈՆ

Ազատությունը հաց է, որը ժողովուրդները
պետք է վաստակեն ճակատի քրտինքով
Լամե

20-րդ դարի սկզբում ձեռք բերելով անկախություն Հայաստանն այն կարճ ժամանակում կորցրեց, քանի որ ազգովի նախապատրաստված չէինք, չունեինք ընդհանուր ծրագիր, ցեղասպանված էինք և հայրենազրկված...

Բոլշեվիկյան Ռուսաստանի կողմից նորանկախ Հայաստանի զավթումով այն դարձավ իբրև թե միջազգայնորեն անկախ պետություն ԽՍՀՄ-ի կազմում:

Այդ 70 տարիների ընթացքում մենք ձևավորվեցինք որպես պետություն, բայց որպես անկախ պետություն չէինք կարող հանդես գալ: ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո նորից ձեռք բերեցինք անկախություն: Անկախության առաջին իսկ տարիներից Արցախյան շարժման ժամանակ Ադրբեջանը մեզ ներքաշեց պատերազմի մեջ, հարձակվելով Արցախի վրա ու ցանկանալով բնաջնջել բնիկ հայ ժողովրդին: Այդ ժամանակ աշխարհասփյուռ հայությունը ոտքի կանգնեց և ստիպեց Ադրբեջանին ծնկի գալ, որը զինադադար խնդրեց: Մենք էլ չհասկանալով հաղթանակի կարևորությունը մինչև Քուռ –Արաքս հատույթը չազատագրեցինք: Ինչևէ, Ադրբեջանին թողնելով Հյուսիսային Արցախը, մեր տրամադրության տակ անցավ ԼՂԻՄ և հարթավայրային Արցախը: Կնքվեց զինադադար, որը շարունակվում է առ այսօր:

Ահա այդ ժամանակ անկախ Հայաստանի դիլետանտ ղեկավարությունը, չունենալով ազգային ծրագիր, չունենալով պատմական հայրենիքի վերականգման գերագույն խնդիրը, (որին հասնելու հիմնական ճանապարհը ցեղասպանության ճանաչումն էր ողջ մարդկության և թուրքերի կողմից) չհասկանալով անկախության ու ազատության արժեքը և սովոր լինելով ԽՍՀՄ-ի կառույցում ապրելակերպին, մեր հանրապետությունը ուզում էին գցել Եվրոմիության գիրկը, մի միության, որը ԽՍՀՄ-ի տիպն է : Նա այդ սկզբունքով էլ ստեղծվել է ու կա և կունենա նույն վախճանը, ինչ ոնեցավ ԽՍՀՄ-ը:

Մեր «ղեկավարները» նախագահի և վարչապետի ցանկությամբ (այսօր էլ, որպես էքս գործիչներ այդպես էլ մտածում են) մեզ համոզում էին, որ Եվրոմիություն գնալը ճիշտ է: Իսկ եթե Հայաստանը Թուրքիային օգնի դառնալ Եվրոմիության անդամ, մեզ համար ավելի լավ կլնի: Այդ ժամանակից նրանց և նրանց պես մտածողներին հարցնում էի և հիմա էլ հարցնում եմ` դուք գիտեք ինչ բան է Եվրոմիություն և եթե դուք, այսինքն Հայաստանը, Թուրքիան, Ադրբեջանը և Վրաստանը դառնան այդ կառույցի անդամ, ապա մենք հայերս, ինչպես ենք ստեղծելու կամ վերականգնելու մեր պատմական հայրենիքը, ինչպես ենք մեր հետ Եվրոմիություն տանելու ազատագրված Արցախը, աշխարհին ոնց ենք ասելու, որ ճանաչեն հայոց ցեղասպանությունը և որ Թուրքիան (ինչու չէ նաև նրա հետ ցեղասպանության գործում անտարբեր կեցվածք դրսևորած Ռուսաստանը, Գերմանիան, Անգլիան Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը, սա նրանց համար մեղմ գնահատական է) պարտավոր է մեզ վերադարձնի մեր պատմական հայրենիքը և փոխհատուցի մեր վնասները:

Ոչ ոք չի պատասխանում այս հարցին, միաժամանակ հայ հասարակության զգալի մասը չի պատկերացնում ինչ է Եվրոմիությունը: Դա մի կառույց է, որտեղ ցանկացած անդամ եթե անդամակցում է, ապա նա հարևաններից պահանջ ունենալ չի կարող, օրինակ Ֆրանսիա-Գերմանիա և այլն: Եթե 1994թ. վիճակով ու տեսքով, այսինք 29,8 հազ. քկմ տարածքով մտնեինք Եվրոմիություն, ապա մենք խաչ պետք է քաշեինք առաջին հերթին Արցախի ու ազատագրված տարացքների վրա և ապա հողեր չէինք կարող պահանջել Թուրքիաից:

Հիշենք հայեր, մինչև չլուծենք մեր պատմական հայրենիքի հարցը, ոչ մի միության անդամ չպետք է դառնանք: Կարող ենք համագործակցել ցանկացած կառույցի և միության հետ, բայց ոչ երբեք անդամակցել...

Ինչպես վերը նշեցի մեր սխալը դեռևս սկսվել էր առաջին նախագահից և կառավարությունից: Այս սխալ գիծը շարունակվեց երկրորդ նախագահի օրոք, ավելի խորացնելով առանց այն էլ անորոշ և անհեռանկար մեր քազաքականությունը ու ավելի խոցելի դարձրեց մեր անկախությունը, իսկ երրորդի օրոք վիճակը պարզապես անհասկանալի է: Նա չի հասկանում ինչ է ուզում և ինչպես պետք է պահի աշխարհի ուժեղների շարքում: Պահանջատեր մեր պետությունը թուրքերի հետ ստորագրեց համագործակցության և «բարիդրացիական» հարևանության արձանագրություններ, որոնց համաձայն մենք ճանաչում ենք Թուրքիաի տերիտորիալ ամբողջականությունը և առկա սահմանները, որը ըստ ինձ աբսուրդ է: Ինչու, որովհետև մեր հայրենիքը բռնազավթած, մեզ ցեղասպանության ենթարկած Թուքիան մեզանից պահանջում է ազատել մեր պատմական հայրենիքի մի մասը, պատճառաբանելով, որ այն Ադրբեջանական հողեր է: Թուրքիայի նպատակը պարզ է, որ Հայաստանը Եվրոմիություն մտնի իր այսօրվա տեսքով:

Աշխարհից պահանջատեր հայերս պետք է սթափվենք և աշխարհին ներկայացնենք մեր պահանջները, մեր ճշմարիտ ու անհերքելի փաստերը: Ի վերջո, թուրքերն են մեզանից խլել մեր հայրենիքը և նրանք են մեզ հայրենազրկել: Սխալվում է այն հայը, որին թվում է, թե Եվրոմիությունը մեզ համար փրկության օղակ է: Ոչ, կրկին անգամ ոչ, դա ընդամենը խաբկանք է: Մեր հիմնական խնդիրը այսօր և հետ այսու, չզիճել ոչ մի սանտիմ հող և անընդհատ պահանջել մեր պատմական հայրենիքը: Ահա մեր գերխնդիրը:

Երևի թե մեր ժողովուրդը հիշում է, թե գազի մարդիկ ինչպես ստեղծեցին «ներտնային սպասարկում» աբսուրդ կազմակերպությունը, որը իբրև թե մեզ փրկում էր ներտնային գազահոսքից: Այդ ժամանակ մի տեսուչ այցելեց մեր բնակարան և ասաց, որ ուզում է ստուգել գազի արտահոսքը: Ես հարցրի, իսկ դուք ունեք համապատասխան սարքավորում: Նա պատասպանեց, չունենք և ավելացրեց ինչ է ձեր տանը օճառ չկա, տվեք ստուգեմ: Ես տալիս եմ օճառը նա ստանում է օճառի փրփուր և քսմսում է միացման կետերին ու ինձ ասում, տեսնեւմ ես որ արտահոսք չկա: Տեսնում եմ, հետո ինչ: Դե վճարեք 5700 դրամ: Այ ընկեր այդ ծառայությունը մի թե արժե այդքան շատ: Իհարկե, եթե չվաճարեք գազամատակարարումը կդադարեցնենք: Եվ այսպես Հայաստանի 500 000 սպառող այդ գազի կազմակերպությանը վճարում է 5700 դրամ, ես ասում եմ ամենամինիմումը: Հիմա հաշվեք, թե այդ կազմակերպությունը օճառի պղպճակներից ինչքան գեր շահույթ է ստանում (500 000*5700 = 2 850 000 000), այսինքն մի թիվ, որը Հանրապետության բնակչության մեծամասնությունը չի կարող կարդալ: Կրկնում եմ, գումարը գանձվում է ծառայություն չմատուցելու դիմաց:

Հիմա և ընդհանրապես այս օպերացիայի տիրակալը հերթական անգամ գազի գների բարձրացման ժամանակ հեռուստատեսությամբ մեզ սկսում է խրատել, թե շուկայական հարաբերություններ են, մենք էլ պարտավոր ենք ապրանքը գնել և վերավաճառել համաշխարհային գներով և այնպիսի դասատույի տեսք է ընդունում, որ կարծես թե իր ասածը հենց նոր հայտնաբերվեց:

Մի հարց տվող չկա այդ «հանճարին», թե այն մանկավարժները և դասախոսները, որոնք ձեզ կրթություն են տվել, ինչքան աշխատավարձ են ստանում և այդ աշխատավարձը ինչքանով է ցածր միջազգային աշխատավարձներից: Եվ ինչ միջոցների հաշվին վճարեն ձեր համաշխարհային գներով գազի, ջրի, էլ.հոսանքի, աղբահանման, վերելակի և այլ ու այլ նմանատիպ ծառայությունների կամ չակերտավոր սպասարկումների դիմաց...

Երբևիցե ՀՀ-ի վարձու չինովնիկներից գեթ մեկը այս հաշվարկը կատարել է, թե հույսները դրած դրսի բարեկամների օգնության վրա, առանց հիմնավորումի անընդհատ բարձրացնում են սակագներն ու գները: Այդ չինովնիկները իրենց հարց տալիս են, թե 500 000 թոշակառու ինչպես պետք է վճարի վերը նշված ծառայությունների դիմաց և ինչպես իր գոյությունը պիտի քարշ տա, չէ որ կյանքը միայն այդ ծառայությունների վճարումով չի վերջանում: Նրանք երբևիցե հաշվարկել են, թե ինչպես են վճարելու օրավարձով մի կերպ աշխատանք ճարող մարդիկ, կամ հազարավոր գործազուրկներ: Թեկուզ հաշվել են կոռումպացված չինովնիկական կառույցների աշխատավարձով ապրող չինովնիկների վճարման հնարավորությունները: Հաշվել են ինչպես են վճարելու գիտության, արվեստի, մշակույթի գործիչները... Էլ չեմ թվարկում մեր գենոֆոնդի կրողին` մեր գյուղացուն ու բատրակին, որոնք աշխատավարձ ընդհանրապես չեն ստանում, նրանցը «Մի կտոր չոր հացն է, են էլ հրեն երկնքից կախված» (Հ.Թումանյան):
Իմ թվարկած հասարակական շերտերը համաշխարհային կամ միջազհային չափանիշներից գտնվում են 10 սանդղակ ներքև, այսինք ստանում են 30 անգամ պակաս եկամուտ, բայց գնում ու վճարում են ձեր ասած համաշխարհային գներով:

Վերը նշված հարցադրումներին չտաք տմարդի պատասխաններ, չասեք, չունեն թող չուտեն, չունեն, թող չօգտվեն, չունեն, թող...

Մեկ հարց ևս, որևիցե անգամ ՀՀ ղեկավարությունը, կամ ընդիմությունը այս հարցը դարձրել է արդյոք քննարկման առարկա, չէ որ սոցիալական շերտավորումը պետության կայացման համար խիստ մեծ նշանակություն ունի: Իսկ դասեր տալուց առաջ նայեք ձեր օրինակին, դուք արդյոք չափանիշ եք օրինակելի էք, որ ձեր վրա վերցնում եք ամենապատվավոր պարտականությունը, այն է`դաստիրակել ազգին:

Այդպես էլ օդից ուզում եք պետություն կառուցել, որը փուչիկի պես փսկելու է:

Ով որ ուրանում է պատմությունը,առաջինը
ինքն է կնքում իր դատապարտության դատակնիքը:
Րաֆֆի 1878թ.


2009թ. Հոկրեմբերի 10-ին Երևանի ժամանակով 23 անց 16 րոպեին աշխարհի ուժեղները քաշքշելով մեր թմբլիկ ԱԳՆ-ի թշիկները նրա ականջին ասացին, ապրես տղա ջան, խելոք ես, մեծերին հարգել գիտես, նրանց խոսքը գետնով չես տալիս, դու մեր շրջապատում քո տեղը գտար, թե չէ ինչ որ Ռ.Ք. և .Վ.Օ. մի քիչ համառում էին...

Եվ ահա ֆուտբոլային դիվանագիտության շրջանակում հոկտեմբերի 14-ին ՀՀ նախագահը Աթաթուրքի անվան մարզադաշտում Թուրքիայի հավաքականի կողմից մեր դարպասի գրավումը ընդունում է մեծ ցնծությամբ և քծնանքով շնորհավորում դարավոր թշնամուն և երկտակվելով նրա առաջ, մեր հայրենիքը մեզանից խլած թշնամու ձեռքը սեղմում: Ահա այս ամենը կատարվում է աշխարհի և համայն հայ ժողովրդի աչքի առաջ: Այս տեսարանը դիտում էր ողջ հայությունը իր բազմահազար շերտերով: Այս կեցվածքը ինչ դաստիրակություն պետք է թողնի մեր ապագա սերնդի հայրենասիրական դաստիրակության վրա: Այդ ինչու էք քծնում, մի թե չի կարելի տղամարդավարի պահվածք ունենալ, անկախ ճնշումներից ու հարկադրանքներից: Լավ, հասկացանք լեգիտիմ չէք, լավ, հասկացանք գրագետ կամ բանիմաց չէք, բայց նաև տղամարդկային կեցվածք, արժանապատվություն, նամուս, թասիբ էլ չունեք...

Րաֆֆին ձեր մասին գրել է իր «Դարտակ հույսերով ենք խաբվում» հոդվածում: Հիշեցնեմ թե ինչ է գրել. «Դա հայի մեռելության նշանն է, որ նա պատվի, ինքնասիրության և ազատության զգացում չունի: Ասում ենք մեռելություն, և ոչ ստրկություն, որովհետև դրանով չափազանց պատված կլինենք նրան, որովհետև ստրուկը գոնյա իր սրտում թաքցրած ունի մի խուլ ատելություն դեպի իր բռնակալը, և հարմար միջոցում դուրս է ժայթքում: Բայց հայը այդ էլ չունի: Հայը ունի այն երազական ցնորքը, որ մենք հույս կոչեցինք...»

Թող չթվա, թե ես դեմ եմ համաշխարհային մարդկության ընտանիքում ապրելուն և շփվելուն: Ես դեմ եմ մեր բոլոր «ղեկավարների» պահվածքին և նրանց գործելավոճին: Անկախությունը ընկավ գլխներիս, իշխանությունը անցավ ոչ թե ակախության համար պայքարած ազատատենչ ու ազատածին մարդկանց ձեռքը, այլ նա բաժին հասավ կոմսոմոլ հրահանգիչ, թեյ մատակարարողներ, ռայկոմի քարտուղարի ձգտող տղաների ձեռքը... Եվ անկախության առաջին իսկ օրվանից նորանկախ պետության հիմքերը թեք ու անվորակ դրվեցին, իսկ նրա կմաղքի մեխերը ամեն խփելուց ծռեցին ու պահերի ազդեցության տակ ուզում են ուղղել: Բայց ավախ նա երբեք չի ուղղվի:

Ազգային ազատագրական պայքարի ոգին ջարդեցին հենց ճակատամարտում տարած առաջին հաղթանակից հետո... հետո սկսեցին ջարդել ժողովրդավարությունը... հետո սկսեցին աթոռի համար իրար և շրջապատը ուտել, հետո էլ ժողովրդի թիկունքում ստորագրել են Մադրիդյան տխրահրչակ, Մայնդորֆյան չգիտես ինչ համաձայնությունները, հետո ամսի 10-ին ստորագրեցին Ղազագիրը, հիմա էլ Լաչինում հայտնվել են չափ ու ձև անող այսպես կոչված «միջազգային մասնագետները»: Իբրև թե մեր «ղեկավարները» մեր հայրենիքը ճանաչում են, հիմա էլ հրավիրել են օտարին, որ գա մեզ ծանոթացնի մեր ապագա պետության սահմանների հետ...

Ոչ խոսքեր, ոչ բառեր և ոչ էլ նախադասություններ եմ գտնում բնութագրելու այս կոմսոմոլ- կոմունիստների արարքը: Մինչև երբ մեր ազգը չպիտի հասկանա, որ հույսը պիտի դնել միայն մեր ուժերի վրա և աշխարհի հետ խոսի պահանջատիրության դիրքերից, այլ ոչ թե թույլ տա թմբլիկ թշիկները ձգեն և մեջքին թմբթմբացնելով ասեն, ապրես բալիկս:

Երևանում անձրև է գալիս

Այս օրը հայ ժողովրդի պատմությամ մեջ ով ինչպես կանվանի չգիտեմ, ես անվանում եմ ղազագրի ստորագրման օր:

Հայաստանի գրեթե բոլոր հեռուստաալիքները նախապարրաստվել էին այդ արարողության ցուցադրմանը: Կարծում եմ դա ցուցադրելու ոչ մի կարիք չկար, քանի որ դա մեզ համար պարտության, գոցե նաև երկիրը կորցնելու նախապայման էր:

Ժամը 21-ին հայտարարում են, որ ստորագրումը անորոշ ծամանակով հետաձգվում է, ըստ ինձ երևի սպասում են կեսգիշերին, դա մեզ մոտ լավ է ստացվում:

Հետաձգումը կապում են թուրքերի ԱԳՆ-ի հայտարարության տեքստի հետ, որին համաձայն չի մեր ԱԳՆ-ը...
Ժամը 20-ից մինչև 22-ը Հ1 և մնացած ալիքները ջուր են ծեծում և ժամանակ սատկացնում, լավ է որ ֆուտբոլ կար: Այդ ալիքները նայելիս, կարծես թե մեծ սուգ է` լռում են ու լռում:

23-անց 16 րոպեին ես տխրեցի (չնայած գիտեի, որ անպայման ստորագրվելու է) ստորագրեցին ղազագիրը:
Հ1 նորից լռում է 5 րոպե... Եվ կարծես թմբիրից արթնանալով հաղորդում է` 5 րոպե առաջ ստորագրվեցին...
Հենց նոր ստացանք տեղեկություն, որ հայտարարություն չի լինելու: Այ ծնկի եկածներ, ստորագրելուց հետո ինչ եք ուզում ասել, մեկ է արդեն ծնկել եք և ծնկած էլ մնալու եք:

Ղազագիրը ստորագրելուց հետո ինչ որ վիճաբանություն է եղել հայտարարություններ անելու շուրջը: Ըստ լրատվամիջոցների հայտարարությունների իբրև թե Թուրքիայի ԱԳՆ-ի հայտարարության տեքստում կան նախադասություններ կամ ձևակերպումներ, որոնք չեն համապատասխանում ստորագրված արձանագրությունների ոգուն և պատշաճ չեն:

Այ խելացի հայեր, այդ ինչու եք ձեռ ու ոտ ընկել, այդ ինչու եք միջնորդներին խնդրում, որ կասեցնեն թուրքերին անհարմար հայտարարություններից: Փոխանակ ուրախ լինելու և նպաստելու, որ նրանք աշխարհի աչքի առաջ ասեն այն, ինչ մտածում են և այն ինչ չի բխում այսպես կոչված առանց նախապայմանների ստորագրված հայտարարություններին: Մեղքի բաժինը կիսում եք և դուք էլ եք հրաժարվում ընդունված կարգից` չէք անում ձեր «համամարդկային» հայտարարությունը: Թուրքերը հեռանալով ստորագրման սեղանից, ցանկացած տեղ կանեն իրենց հայտարարությունը, ինչպես վարվել են մինչև ստորագրելը, մենք բազմիցս լսել ենք դա:

Առաջին իսկ շանսից, նորից պարտվում եք: Եթե ազգը չհամախմբվի, շատ մեծ կորուստներ ենք ունենալու:

Հ.Գ. Այսօր մեզ կարող է մխիթարել մեր բռնցկամարիտկուհի Սյուզի Կենտիկյանը, հատկապես որ հակառակորդը թրքուհի է...
Կեցցես Սյուզի ջան, բա մեր «քաղաքական այրերը» ինչու քեզ պես տակտիկա և տեխնիկա չկարողացան օգտագործել և տանուլ տվեցին այսպես կոչված խաղաղ ճակատամարտը...

Նորից հայ ժողովուրդը կենթարկվի նոր փորձությունների: Նորից ալեկոծվում է 10 միլիոն հայը: Ալեկոծումը նորից սկսվում է այսպես կոչված միջազգային խաղերից: Մոլորակի հզորները նորից վերաձևավորում, վերաբաժանում են աշխարհի քարտեզը:

Ինչպես շատ անգամներ, այս անգամ էլ բաժանարար գծերում հայտնվում է չափերով շատ փոքր Հայաստանը: 10 միլիոն կարծիք ունեցող հայերս այս անգամ կարծես բաժանվել ենք 4 կարծիքի:

Հիմա պետք է հասկանանք, թե ինչն է կարևոր ևհստակ գտնենք խնդիրների լուծումը, որը առաջադրվել է հայերիս:

Մենք պետք է վերջ տանք մեղքը ուրիշների մեջ փնտրելու մեր արատավոր սովորությանը… Մինչ այժմ միակ մեղավորը մենք ենք:

Մենք պետք է հասկանանք, որ ցանկացած փոքր պետություն ենթարկվել ու կենթարկվի ուժեղների ճնշմանը և նրանց նպատակները իրականացնողն գործիք պիտի լինի…

Մենք պետք է վերջապես հասկանանք, որ հույսը պետք է դնենք միայն մեզ վրա և գտնենք ժամանակի ու պահերի ճիշտ ընտրություն, համագործակցենք շահերը մեզ հետ համընկնող երկրների հետ: Օրինակ` պանթուրքիզմի դեմ պայքարի գործում այսօր և հետագայում մեր շահերը առավել համընկնում են Իրանի հետ:

Մենք վերջապես պետք է կարողանանք հանգիստ վիճակում վերլուծել աշխարհաքաղաքական խաղերը և առանց իրար ուտելու, գտնենք ճիշտ կամ ամենաքիչը խելացի ելք…

Մենք ընտրել ենք ժողովրդավարությունը: Այն ոչ թե պետք է դառնա ծաղրի առարկա, այլ իրապես և պրակրիկապես կիրառվի: Մեր հանրապետության այսօրվա հզոր զենքերից է ժողովրդավարության խորացումը ու կյանքի կոչելը:

Մենք մեր պահանջատիրությունը պարզ և հստակ պետք է ներկայացնենք աշխարհին, առանց քծնելու ու երկմտելու: Հայոց ցեղասպանության հարցում Թութքիայի հետ պատասխանատու են Ռուսաստանը, Գերմանիան, Անգլիան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը և այլոք: Սա նույնպես պետք է ներկայացվի ըստ հասցեատերերի:

Այսօր ստորագրվում է ՀՀ-ն և ԹՀ-ն միջև չարաբաստիկ արձանագրությունները, որոնք մեզ երևի թե զրկելու են հետագայում երկիր կամ պետություն լինելուց: Քանի դեռ ամեն ինչ վերջացած չէ, միակ փրկությունը այն չվավերացնելն է: Իսկ եթե իշխանությունը կհամառի, ուրեմն ամբողջ ազգին իրավունք է վերապահվում իշխանափոխության…

Ողջ հայությունը պետք է գիտակցի`ՈՉ ՄԻ ԹԻԶ ՀՈՂ ՉԻ ԶԻՋՎԵԼՈՒ: Ճիշտ ժամանակն է ազգովի համախմբվելու և պայքարելու մեր ազգի գալիքի համար:

Ազգային անվտանգության խորհուրդը կողմ է ՀՀ-ի և Թհ-ի միջև նապաստորագրված արջանագրություններին: Նախ այդ խորհուրդը երբեք չի կարող լինել հայ ազգի անվտանգության խորհուրդ իր կազմով:

Հայ ժողովուրդը երկիրը ղեկավարելու համար վարձում է նախագահ, կառավարություն, ԱԺ և այլ մանր մունր գործեր կատարող տեսուչներ և դեռ այդ վարձված մարդկանց թույլ չի տալիս առանց իր հետ խորհրդակցելու ազգի բախտորոշ վճիռներ կայացնելու: Իսկ ինչ վերաբերվում է այդ ստորացուցիչ, ազգի հետագա ճակատագիրը բախտի քմահաճույքին թողնող թղթերին, որի ստորագրման մասին հայտարարելէ նախագահը, մեզ մնում է պահանջել նրա հրաժարականը:

Մեկ անգամ հիշեցնեմ ձեզ, ՀՀ նախագահի աթոռը բռնազավթած նախագահ, և քո հրամանագրերով նշանակված պնակալեզներտ, որ մինչև այսօր մենք կատարում էինք մեր խոսքը. Ձեզ վճարում ենք աշխատավարձ, գործուղման ծախսեր, ներկայացուցչական ծախսեր ու հանդուրժում էնք ձեր ոչ հայրենանվեր գործողությունները, որպեսզի չխաթարվի մեր ազգային միասնականությունը, չխաթարվի ճակատամարտում տարած մեր հաղթանակի հետագա պտուղների աճեցումը, չխաթարվի աշխարհասփյուռ հայության իղձերի իրականացումը` ցեղասպանության ճանաչումը ողջ աշխարհի մարդկության կողմից: Հիմա հասկացաք թե ինչու ենք ձեզ կերակրում, իսկ դուք... թե ես գնւմ եմ ստորագրելու: Կանգնիր, դու արդեն հայտարարել ես, որ Աղդամը հայկական հող չէ, դու ընդհանրապես միշտ հայտատարել ես, թե կողմ ես Մադրիդյան սկզբունքներին, որին ավելացրիր Մայնդորֆյան հիմարությունը: Չբավարարվելով այս զիճումներով, որին մենք դեմ ենք կտրականապես (ոչ մի թիզ հող թշնամուն): Հիմա էլ ախորժակտ բացված գնւմ ես հանձնելու այս փոքրիկ հողակտորը, հայ ժողովրդի ապագան: Կանգնիր ու մտածիր: Դա ձեզ թույլ չենք տա: Ինչպես ուզում ես արդարանալ, թե ազգովի պետք է գնանք կռվենք, մենք պատրաստ ենք կռվելու, բայց ոչ թե ստորագրելուց հետո, այլ առաջ...

Այնպես որ հաշվի նստեք ձեզ վճարողների հետ և մի համառեք: Մենք վճարում ենք, մենք ել պատվիրում ենք մեր երկրի բախտն ու ճակատագիրը ինչպես տնօրինել: Թե չե այդ պնակալեզներով`Ակադեմիա-Բուհեր-Կուսակցություններ-Հոգևոր խորհուրդ, ԱԽՔ և այլները մեզ համար ոչ հեղինակություն և ոչ էլ պայքարողներ են:

Պայքարել և պայքարելու է միայն ժողովուրդը, այն ժողովուրդը, որը ծնում է իր պայքարող զավակներին...

Կրկին անգամ զգուշացնում եմ, ազգը չտանեք նոր փորձությունների, առանց այդ էլ դարերով փորձություններով անցել ենք ու պատմությունից դասեր չենք քաղել:

Մի բան էլ` շախմատի ֆեդեռացիաի նախագահ, փոխարեն շախմատային հաղթանակած դիվանագիտւոթյուն վարես, այդ ինչու ընտրեցիր երկրում ամենաթույլ սպորտաձևի դիվանագիտությունը, ֆուտբոլայինը, որը վերջին 20 տարում ժամ առ ժամ ետ է նահանջում:

Առաջինը` հայոց ցեղասպանության հարցի միջազգային ճանաչման գործընթացի դանդաղեցումը կամ դադարեցումն է (նայած ինչպես կընթանա հայ-թուրքական երկխոսությունը): Այն մեզ համար առաջին զենքն էր, որով Թուրքիային ստիպելու էինք հողերի վերադարձ և վնասի հատուցում: ՀՀ այս հարցը թողնում է ասիմիլացիայի եղրին կանգնած, աշխարհով մեկ ցաք ու ցրիվ եղած, ցեղասպանության զոհերի մազապուրծ իրավահաջորդներին: Երբ չկար անկախ Հայաստանը, նրանք մեծ ջանքերի, զրկանքների գնով աշխարհի ավելի քան երկու տասնյակ պետությունների ճանաչել տվին Հայոց ցեղասպանությունը, որի շարունակությունը պետք է լիներ մեր անկախ հայրենիքի պետական ծրագիրը և ստրատեգիկ քարտը: Այո, մենք անտարբեր և ցեղասպանությանը նպաստող աշխարհից այսօր հատուցում ենք պահանջում, նրանք այս հարցում պարտավոր են քավել իրենց մեղքերը, ինչպես Գերմանացիները հրեաների առաջ և այլն: Սակայն անկախացման առաջին օրից մեր երկրի ղեկավարները իրենց նետեցին եվրոմիության գիրկը, չհասկանալով, որ եթե դառնան այդ միության անդամ, ապա Հայաստանը կմնա 29.8 հազ. ք. կմ: Որտեղ պետք է մնային Արցախը, Նախիջևանը, Ջավախքը և պատմական Հայասըանը (որը այսօր քրդստան է և մեզ համար նոր ծանր պայքար է սպասվում…):

Երկրորդ կարևորագույն վտանգը և հայերիս ամենահզոր զենքն մեր միասնականության կորուստն է: Սփյուռքը չհասկանալով, թե ինչ է ուզում մայր հայրենիքը, երես է թեքելու Հայաստանից: Ինքը այնտեղ է ոչնչանալու, մենք այստեղ: Մեր մեջ սերմ է գցելու իրար ատելու ոգին (որը ճիշտ հաշվարկել են թւրքերը և տակատողով խցկել արձանագրության մեջ): Մենք հիմնովին կորցնելու ենք Թուրքիայում մուսուլմանացած հայերին, որոնք պատմական հայրենիքի իսկական տերերն են:

Երրորդը` կխորանա ստրուկի, անկարողի, ճորտի հոգեբանությունը և ազգովի վտանգին դիմակայելու փոխարեն կգործենք դարերի խորքից եկած հիմարությամբ, այն է` թող Արցախը պաշտպանեն արցախցիները, Սասունը - սասունցիները, Քյավառը – քյավառցիները, Լոռին – լոռեցիները և այսպես շարունակ: Ազգովի պետք է զգանք մեր պետականության փաստն ու վերականգնումը:

Չորրորդը` շուրջ քսան տարի լինելով անկախ պետություն, մենք երկրին անհրաժեշտ կադրեր պատրաստելու փոխարեն (դիվանագետներ, միջազգայնագետներ, միջազգային իրավունքի մասնագետներ, թուրքագետներ, իրանագետներ, վրացագետներ և այլն) արտադրեցինք «կադրեր», որոնցով չենք կարողանում քաղաքացիական և անկախ հայրենիք կերտել: Այսօր չունենալով այս մասնագետները արձանագրությունների համապատասխան հանձնաժողովներում և ենթահանձնածողովներում կխցկեն իրենց անտառաճանաչ զավակներին ու հարազատներին ու կասեն. “Դե նրանք ումից են վատը, թող գնան աշխարհ ման գան”… է հետո, բա վերջը, այսպիսի մտածելակերպով ու գործելակերպով ուր ենք գնում... Ասածիս վառ ապացույցը ԱԺ-ն ու կառավարությունն են:

Հինգերորդը` վտանգ չէք տեսնում արդյոք Անկարա-Բաքու երկաթգծի շահագործումով տրանզիտ զենքի փոխադրումը (խնդրում եմ մասնագետներին արձագանքեն կամ պատասխանեն ինչ բան է տրանզիտ բեռնափոխադրումը):

Արդյոք իր արդիականությունը կորցրել է պանթուքիզմի գաղափարը, որի խոչընդոտմանը խանգարում է միայն Հայաստանը…

Վտանգ չէ արդյոք Մադրիդյան և Մայնդորֆյան պայմանագրերով ազատագրված տարածքների վերադարձը, մեր զին ուժի դուրսբերումը, նրանց խաղարարներով փոխարինելը և իբրև թե բավարարվել նախկին ԼՂՄ-ի ինքնորոշումով…

Մնացած վտանգների մասին խնդրում եմ թող խոսեն մասնագետները և առարկեն այս վտանգներին: Միայն ավելացնեմ, որ 19 դարի 70-ականներին Մեծն Րաֆֆին մեզ զգուշացրել է. “Թուրքը այսօր անկիրթ բարբարոս է, բայց քաղաքակրթվելուց հետո կդառնա կրթյալ ավազակ և այն ժամանակ ավելի վտանգավոր կդառնա”: Սա ամբողջ հայ ժողովրդին, իսկ Մեծն Նժդեհի հետնորդներին հիշեցնեմ նրա խոսքերը. “Թուրքիայի հետ ցանկացած հաշտություն կբերի աղէտալի հետևանքների”: Նա այս խոսքերը ասել է 20 դարի քառասունականներին: Իսկ մենք պետք է իմանանք մի պարզ ժշմարտություն` մարդկությունը իր ստեղծման օրից մարդակերից դարձել է մարդասպան: Դասեր սովորենք պատմությունից:

Ճշմարտությունը ամենա մեծ, դառը հաբն է աշխարհի բոլոր ժողովուրդների, առավել ևս անհատների ու դրանից շատ ու շատ առավել ևս ղեկավարների համար: Հայ ժողովրդին վերջին, և թող լինի հավերժ, անկախությունը տրվեց երկրագնդի վրա գտնվող աշխարհակալ պետության փլուզումից /այստեղ ոչ մի անհատ կամ խմբեր ու առավել ևս կուսակցություններ իրավունք չունեն իրենց վերագրելու անկախություն ձեռք բերելու քայլը:

 Այս անկախության համար հայ ժողովուրդը դարերով արյուն է թափել: Եվ ահա իմ սերնդին բախտ վիճակվեց այդ ծանր բեռը կրելու և այն ամրապնդելու ու գալիք սերունդներին հանձնելու այդ պատվավոր գործը:

 Եվ ահա անկախ մարդկային հոգու տարբեր վիճակներից և Հայաստան աշխարհում տիրող բարդ ու խրթին վիճակից և հատկապես մարդկության մշտնջենական ուղեգիծ անհատների և կուսակցությունների հակամարտությունից… դիտելով հայոց բանակի շքերթը, նվիրված ՀՀ անկախության օրվան, սիրտս ուրախությունից կտոր կտոր է լինում: Ողջ հայ ժողովրդի համար ձեռք բերածի պահպանումը և նրա հետագա ընդլայնումը ու ամրապնդումը դառնում է մեր և գալիք սերունդների ամենասուրբ գործը: Ցնծա իմ հայ ժողովուրդ, որ իսկապես կայացել է ազգային բանակտ, չնայած իր ամբողջ թերություններով հանդերձ /կաշառակերության լայն թափ, անմեղ զինվորների սպանություններ, զինվորների թերսնում, թերհաքնում, սանիտարական պայմանների անթուլատրելի վիճակ, բանակի ղեկավարության գործողությունների հետևանքով մեծ դասալքություն, էջան գնում թանկ ձևակերպում և նմանատիպ հազար մեծ ու մանր բանակի համար անթուլատրելի բարքերի/:

 Այքանից հետո` այսինքն, երկու ամենակարևոր գործոններից ու նրանց փաստացի կայացումից /անկախություն և բանակի կայացում/ հետո, ես ցանկանում եմ իմ ժողովրդին, իմ հայրենիքի զավակներին հրամցնել ճշմարտության մի քանի դառը հաբեր:

 Ինչ էինք ուզում և ինչպես էինք ուզում տեսնել մեր անկախ ու միացյալ Հայաստանը մինչև 1988թ. շարժումը և որն էր մեր նպատակը և  ինչու այսպես եղավ…

 Գիտակցելով և իրատես լինելով տեսնում էինք երկրագնդի ամենահզոր պետության փլուզումը և մեր առաջնահերթ խնդիրն էինք համարում հայ ժողովրդին իր 30 հազ. քմ Հայաստանով, 4.4 հազ. քմ ԼՂ-ով և 4.8 հազ քմ. Նախիջևանի տարածքները ապահով դուրս բերել փլուզվող կայսրության կազմից: Ունեինք հաստակ ծրագիր` դուրս բերումը կատարել խիստ իրատեսորեն, առանց առաջ և հետ ընկնելու կայսրությունում կատարվող իրադարձություններից… Ես կարող եմ ասել, որ մեզ հաջողվեց կատարել խնդրի 75%: Մենք չօկտագործեցինք 1989թ. դեկտեմբերի 4-ի Նախիջևանի դեպքերը: Այն ժամանակ ողջ Նախիջևանը տեղափոխվել էր Իրան և մեզ, հայերիս, ՑՌՈՒ-ի գործակալ Գորբաչովը ասած. “Գնացեք և ձեր հարցերը լուծեք”: Այդ ժամանակ մենք պարտավոր էինք տեր կանգնելու մեր ապ ու պապերի գերեզմաններին: Սակայն ներքին անհամաձայնությունը և գործելու հստակ պլանի բացակայությունը մեզ զրկեց պատմական այդ մեծ իրադրությունից օգտվելուց: Փառք հայ ժողովրդին, այո ամբողջ ժողովրդին և ոչ թե մանր մունր խմբավորումներին, արդեն 5 տարի է, որ ամրապնդում ենք անկախ հայրենիքը:

 Սակայն թերանում ենք կատարել աշխարհով մեկ սփռված հայերին հայրենիք վերադարձնելուն /բացառությամբ Ադրբեջանից, Վրաստանից, Իրանից և Թուրքյայից, մենք նրանց հետ դեռ շատ ասելիքներ ու անելիքներ ունենք/: Վերադարձնել և Հայոց աշխարհը շենացնելը չէր միայն, այլ Ղարաբաղի և Նախիջևանի վերաբնակեցումը, այսինք մեր պատմական ու մեր պապերի հողերին տեր կանգնելն էր:

 Ի ցավ ինձ և ամբողջ հայ ժողովրդի կատարվեց հակառակը: Անկախ Հայաստանից հեռացան /ես պատճառները չեմ նշում/ շուրջ 800 հազ. հայեր: Սա է ճշմարտությունն այս 5 տարիների: Տա աստված և իհարկե մենք, որ կարողանանք շտկենք այս ահավոր սխալը:

 Հաջորդ խնդիրը, ըստ ինձ շատ կարևոր խնդիր, որ մենք ընտրենք մի այնպիսի ղեկավար, որը կարողանա մեր ազգին պոպոքի սուջուխի պեզ մերել և ինքը լինի այդ սուջուխի թելը: Այսինք յուրաքանչյուր հատիկին վտանգ պատճառելուց իր սիրտը ցավա և այդ ցավի վախից ազգը միշտ պահի միասնական և համախբված… Այս խնդիրը ըստ ինձ ի սկազբանե չկատարվեց ընդհանրապես, քանի որ մենք նախագահը ընտրեցինք մեկին, որը Հայաստանում ոչ մի արամատ չունի և չի ունեցել: Հայոց նախագահը 70 պորտով պիտի հայաստանցի լինի: Նա սրբավայր, գերեզմանոցներ պիտի ունենա, որ ինչպիսի պայմաններ էլ ստեղծվի իր համար, նա փախուստի մասին չմտածի:

 Հաջորդ խնդիրն էր` եղածի, ունեցածի վրա ավելացնել և կատարելագործել այն և ոչ թե եղածը փոշիացնել, ինչպես հայրս կասեր` բնկալն էլ ուտել: Ապիկարները զազրախոսելու չափ նշում են, թե ժառանգել էն փլատակներ: Իսկ ինչ գրեին կամ ասեին 1918-20թթ. Անկախ պետության ղեկավարները, որոնք ժառանգելով փուշ ու տատասկի տակ տնքացող ամայի, առանց գյուղ քաղաքի այսպես կոչված թղթի վրա Սևրի պայմանագրով Հայաստանը, առանց արդյունաբերության, առանց գիտության, առանց գյուղատնտեսության և այլն, դրանց գումարած 600 հազ. գաքթականներ, համաճարակներ և ամենաահավորը` շրջափակում ու պատերազմ: Պատերազմ չգիտես ում հետ և որտեղ, տո Ռուսաստանի, տո Վրաստանի, տո Ադրբեջանի, տո Թուրքյայի: ՈՒ նրանք ստեղծեցին երկիր, հիմք դնելով գիտությանը և արդյունաբերությանը… Իսկ մենք ժառանգել ենք ժամանակակից աշխարհի ամենագիտական և ամենաարդյունաբերական երկիրը: Սակայն ուզում ենք չգիտեմ ում աչքերին թոզ փչելով, հաստատել թե ոչինչ չենք ստացել: Ամոթ է տո: 70 տարվա կառուցածը և ստեղծածը 5 տարում անգամ չկարողացաք ամբողջությամբ քանդել և թալանել:

21.09.1996թ.

ՀՀ երկրորդ նախագահը 1998թ հայտարարեց, որ Հայաստանում տղամարդ չկա: Ի հարկե` շարքային քաղաքացիները ասում էին, թե Ռ.Ք. նկատի է ունեցել քաղաքականության մեջ եղած “տղամարդկանց”: Այսօր ՀՀ երրորդ նախագահը հավաքել է այդ 52 “տղամարդկանց” և ցանկացել է քննարկել կամ ավելի ճիշտ` լսել նրանց կարծիքը, Հայաստանի և Թուրքիայի միջև նախաստորագրված երկու արձանագրությունների վերաբերյալ: Թերևս քննարկման պատրանք ստեղծելու համար էր Ս.Սարգսյանը իրար գլխի հավաքել այդ 52-ին, քանզի իր հաճախորդներին ինքը շատ լավ է ճանաչում և դժվար թե նրանց խորհրդի կարիքը նա ուներ, առավել ևս իրեն շատ լավ հայտնի է նրանց ամեն մեկի տեսակարար կշիռը: Ես կարող եմ հասկանալ բոլոր նրանց, ում վրդովվում է այդ կոմերիտա-կոմունիստական միջին կարողությունների “գործիչների” խաղը, ովքեր վերևների կամակատար լինելով, խնդիր ունեն ջրի երեսին մնալու, քանի որ ուրիշ այլ բանի նրանք պիտանի չեն: Հասկանում եմ շատերի արհամարանքն այդ մարդկանց նկատմամբ, ովքեր մեկ անձով կուսակցություն են ներկայացնում, թեև վաղուց կարող էին դիմում գրել և անցնել ՀՀԿ-ի շարքերը: Գոնե այդպես մի լավ գործ արած կլինեն, կուսակցությունները կխոշորանային, կպրծնեինք 52 անուն մանր-մունր կառույցներից, որտեղ անուն կա, ամանում ոչինչ չկա:

Ինքը Ս.Սարգսյանը միևնույն է միայնակ է, թեև բոլորը երջանիկ ժպտում են, գոհ են հանդիպումից և համաձայն են նրա հետ, թերևս մեկ երկուսը բառախաղերի դիմելով փորձեցին սքողել իրենց փաստացի մոտեցումները:

Քայլն արդեն արվել է, նախաստորագրվել են արձանագրությունները, դրանք ինչպես գաղտնազերծվեց այդ հանդիպման ժամանակ փոփոխման ենթակա չեն:

Ու ստացվում է այնպես, որ Վ.Մանուկյանի և ելի մի քանիսի հույսը այն է, որ Թուրքիայի խորհրդարանը այնուամենայնիվ չի վավերացնի այդ փաստաթղթերը:

Ճիշտն ասած շատ եմ կասկածում, որ թուրքերրը չվավերացնեն: Ինչու պիտի նրանք դեմ լինեն մի փաստաթղթի, որը գրեթե 100% իրենց օգտին է: Ուրեմն ՀՀ նախագահ, դուք պարտավոր եք լսել ոչ թե այդ կուսղեկավարներին այլ…

Բայց նախ մի քանի պարզաբանում ունեմ: Մենք 60-ականներս ձգտում (ունեինք ազգի գալիքի ծրագիր) էինք և հույս ունեինք ազատ անկախ Հայաստանի կերտումը:

1923 մինչև 1988թ սերունդները գաղտնի նախապարտաստում էին Արցախի, Նախիջևանի, Ջավախքի միացումը Հայաստանին, երբ կգար հարմար պահը և ժամանակը: Եվ ահա 1991թ. խորհրդային կայսրությունը փլուզվեց և Հայաստանը անկախացավ: Անկախացանք Արցախի գերխնդրով հանդերձ: Սերունդների և նաև նվաստիս իղձերի մի մասի երազանքը կարծես թե կատարեցինք (Արցախի միացումը Հայաստանին): Համախմբվեց հայ ժողովուրդը, Արցախը ազատագրվեց, Ազերիները նախահարձակ եղան, մենք հաղթեցինք այդ ճակատամարտում` ազատագրելով նաև Պատմական Հայաստանի որոշ տարածքներ: Մեր գերխնդիրն էր ազատագրված Արցախը վերաբնակեցնել Ադրբեջանից Արցախցի փախստականներով ու տեղահանվածներով ու կանչել օտարության մեջ գտնվող Արցախահայերին:

Խոստովանենք, ոչ միայն դա չիրականացվեց, այլև չկառողացանք արտագաղթի դեմն առնել, Հայաստանից և Արցախից հայրենիքը լքեցին միլիոն հայեր…

60-ականներին ազպարեզ իջած անկախականների համար կարևոր խնդիրներից մեկն էլ Հայոց Մեծ եղեռնի միջազգայնորեն ճանաչել տալն էր, վերջանպատակ ունենալով ցեղասպանության ճանաչումը Թուրքիայի կողմից, որից կբխեր առնվազը Սևրի պայմանգրի փաստացի ճանաչումը:

Իսկ այսօր պետական և քաղաքական նորօրյա այրերի հեռատես քայլերի արդյունքում կարող է ոչ միայն կասեցնել Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը, այլև պահանջատեր լինելու մեր խնդիրն աճուրդի առակա դառնա:

Մենք ցանկանում էինք ստեղծել օրենքի երկիր, երկիր, որ դեպի իրեն կձգեր աշխարհով մեկ սփռված հայերին: Իսկ իրականությունը այն է, որ երկրից հեռացել է մոտ մեկ միլիոն հայ:

Հիմա գանք Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններին: ՀՀ նախագահը ասում է` բոլորդ ել կողմ էիք թուրքերի հետ հարաբերվելու, էլ ինչ էք ուզոմ, ես դա էլ անում եմ: Դիվանագիտական հարաբերություններ, սահմանի բացում և այլն, ինչպես ինքն է ասում առանց նախապայմանների:

Նախապայմանների մասին արդեն շատերն են խոսել և արձանագրություններից դուրս բերել հավելում:

Առանց հաշվի առնելու ժողովրդի կարծիքը ու անտեսելով ազգային շահերը` չի կարելի նման քայլի գնալ:

Թուրքիայի հետ հարաբերվելուց առաջ պետք չէ մոռացության մատնել այն փաստերը, որ.

• Թուրքիային չեն ընդունում Եվրոմիություն նաև Հայաստանին շրջափակելու, Հայոց ցեղասպանությությունը չճանաչելու պատճառով…
• Այն, որ Թուրքիան շրջափակել է կամ կողպել է Հայաստանի սահմանները, միջազգային օրենքներով նշանակում է պատերազմել…
• Թուրքիան ունի քրդական հարց
• Թուրքիաից պահանջ ունեն Հունաստանը, Սիրիան, Իրաքը, Բուլղարյան, Կիպրոսը…
• Թուրքիան խնդիր ունի Իրանի հետ…
• Թուրքիան պետք է ճշտի` ում հետ է ԱՄՆ-ի, թե Ռուսաստանի

Հիմա ՀՀ նախագահը հռետորական հարց է ուղղում այն 52-ին. Ասացեք, մի թե որևէ դուռ եմ փակում… Չկա 52-ի պատասխանը, այսինք նախագահի հարցը մնում է անպատասխան, կամ լռությունը համաձայնության նշան է:

Ես ասում եմ վերը նշած դռների օգտագործման հնարավորությունները փակվում են: Փակում եք պահանջատիրության դուռը (ըստ ձեզ այն թողնելով սփյուռքի ցաք ու ցրիվ ասիմիլացիայի շեմին կանգնած մեր հայրենակիցներին, ցեղասպանությունից մի կերպ փրկված ժառանգներին…):

Վտանգում էք Իրան-Հայաստան կապերը, որոնք ավելի հուսալի են, քան Թուրքիայի կեղծ խոստումները…

Ցանկացաց նորմալ մարդ ուզում է նորմալ հարաբերություններ ունենալ բոլոր հարևանների հետ: Բայց ինչի հաշվին և ինչ գնով, ահա հարցերի հարցը…

Հիմա հռետորական հարց տամ ես: Իրանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և այլ երկրների հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելիս, որևէ մեկի հետ կնքել ենք նմանօրինակ արձանագրություններ: Եթե այո, հարց չկա, եթե ոչ` այս պարագայում ինչու ենք անում…

ՀՀ նախագահը հաջորդ հանդիպումը կարող է կազմակերպել, Վան-Վասպուրական, Տարոն-Սասուն, Իգդիր, Սուրմալու, Նախիջևան, Էրգիր, Կարին, Ջավախք, Նիգ-ապարան և նմանատիպ այլ հայրենասիրական, հայրենաբաղձ կամ հայրենակցական միությունների ու հասարակական կազմակերպությունների հետ: Հավաստիացնում եմ առավել օգտակար կլինի քան նախորդ հանդիպումն էր:

Ըստ իս թուրքերի հետ հարաբերությունների հաստատումը  չպետք է լինի հապճեպ, առավել ևս` պարտադրված…

Արցախյան (Ղարաբաղի) պատերազմը հաղթեցինք արյան կանչի - պատմական հիշողության - արժանապատիվ ապրելու - ժողովրդի համահավաք ուժի - և գալիք սերունդին հայրենիք և խնդիրներ թողնելու վճռականությամբ և գիտակցությամբ:

Այսօր մեզ ստիպում են մոռանալ մեր անցյալը – չհիշել ոչինչ – հայրենիքը դարձնել երազանք կամ անուրջ: Իսկ մեր երկիրը 29,8 հազ. Քմ բաժանել են մի 50 կամ 100 մարդու սեփականանություն և մնացածին ասում են պաշտպանեք նրանց սեփականությաունը:

Հետևությունը պարզ է, եթե Թուրքերի և այսպես կոչված միջազգային հանրության ճնշման տակ մոռանանլ մեր պատմական հայրենիքը, մոռանանլ մեր տառապանքները, մոռանանլ ցեղասպանությունը, մոռանանլ ցեղասպանության հետևանքով աշխարհասփյուռ հայության գոյության մասին, մոռանանլ ազգային զարթոնք ապրած և Արցախ ազատագրած պատմական (ճիշտ է մերօրյա) փաստը, Արցախը հանձնենք ազերիներին, իսկ 50 մարդու սեփականությունը հանձնենք Թուրերին ապա աստված ինչու մեզ 40000 տարի այս մոլորակի վրա երկիր տվեց և ինչու մեզ ազգ ճանաչեց, եթե մեն ք արժանի չենք մեր նախնիների հայրենիքին, այս տառապանքները և զրկանքները մեր 60-ականի սերունդը և նրա հեընորդները ինչու տարավ:

Սթափվել է պետք և հասկանալ, մեկ անգամ ևս միասնանալ մեր պահանջատիրության շուրջ (թողնելով բոլոր ներքին խզբզությունները): Այսպես կոչված միջազգային հանրությունից պահանջել մեր ճշմարտությունը (չէ որ նրանք ընդունում են հարցերը առանց զենքի խաղաղ կարգավորման սկզբունքը), այն ճշմարտությունը, որ 100 տարի առաջ իրենց թույլտվությամբ և իրենց գործուն մասնակցությամբ հայաթափվեց պատմական Հայստանը: Եվ նորից իրենց անտարբերության ու աչքփակոցի հետևանքովկոտորվոց 1,5 միլիոն հայեր, որոնք եթե չկոտորվեին այսօր կկազմեին 10 միլիոնից ավել: Ուրեմն ոչ թե կոտորվել են 1,5 այլ 10 միլիոն: Ահա աշխարհից մեր պահանջը: Սա պետք է լինի յուրաքանչյուր հայի պահանջ: Փառք աստծուն, որ ունենք պետւթյուն...

«Հանճարեղ» հայ ժողովրդի «հանճարեղ» ղեկավարության գլխում փայլատակեց այսպիսի մի հանճարեղ միտք, փակել հայ-վրացական սահմանները: Երբ և ինչպես ծագեց այս «հանճարեղ» միտքը, փակել հոր և որդու սահմանները: Հայերը ապրում են Վրաստանում, իսկ որդիները` Հայաստանում, էլ չեմ ասում ազգակցական, խնամիական և մնացած բոլոր կապերի մասին: Եթե որևէ հայ, (բացի երկրի թալանչի ղեկավարներից) չգիտի, որ Հայաստան-Վրաստան ողջ սահմանի երկայնքով Վրաստանի Հանրապետության և Հայաստանի սահմանամերձ գոտու ողջ տարածքում ապրում են միայն հայեր, խորհուրդ կտամ գնալ և ուսումնասիրել: Կտեսնեք, որ Բորչալու կոչված տարացքից մինչև հայ-թուրք-վրաց սահմանը 90 %- ը հայկական գյուղեր են:

Ես հիշեցի, այդ սահմանների փակման «հանճարեղ» միտքը պատկանում է Ռ.Ք. (ՀՀ-ի երկրորդ նախագահ), որին միտքը թելադրել էր մաքսային ծառայության պետը: Նա իր զեկույցում գրել էր, թե հայ-վրացական սահմանի բաց մասերով հայերը, կրկնում եմ հայերը (հայրերը և որդիները) ճամպրուկով և գրպաններով, առավել ևս էշի բեռներով զբաղված են մաքսանենգությամբ և հսկայական վնաս են հասցնում պետ. բյուջեին: Անհապաղ հետևեց ՀՀ նախագահի հեռուստաելույթը և նա մեզ դաս տվեց, թե սիրեկի հայրենակիցներ, երբ մեր օլիգարխները իմ թույլտվությամբ էշելոնով կամ ավտոկալոնաներով առանց մաքսազերծման ապրանքների հսկայական քանակ են ներկրում Հայաստան, դա բյուջեին վնաս չի: Մենք նրանցից նալոգ են վերցնում, և այդ նալոգներից շինարարություն ենք անում, որը մնում է ՀՀ-ի տարածքում: Իսկ այդ մաքսանենգները, որոնք բաց սահմանից ներկրում կամ արտահանում են մի քանի կգ կարտոֆիլ, պանիր, ծիծակ, լոբի և այլ գյուղատնտեսական ապրանքներ, իսկ ձեռքի հետ էլ նաև մի քանի տոպրակ այլ ապրանքներ, ինչպիսի վնաս են հասցնում մեր «հարազատ» պետությանը: Դուք դա չեք հասկանա...

Եվ այս «հանճարեղները» սկսեցին սեփական ձեռքերով , նոր 21-րդ դարին ոչ հարիր փշալարեր քաշել մեր ժողովրդի երկու հատվածների միջև, նախապայման ստեղծելով վիրահայության համար հայաթափման նոր ալիքի: Առանց այն էլ վրացական պետության կողմից սիստեմատիկ ճնշվող և նվաստացող հայ ժողովուրդը իր բնօրրանում, իր պատմական հայրենիքում չգտնելով գոյատևելու և զարգանալու հեռանկար, ստիպված հեռանում է, իսկ մենք այնպիսի թափ ենք հաղորդում այդ գործընթացին, որ երևի թե 15 տարի հետո Վրաստանում ոչ մի հայ չմանա... Ասացեք խնդրեմ, մենք, թե վրացինեևը հասանք Վրաստանի հայաթափմանը:

Լաց ու կոծ ենք դրել, թե մեր եկեղեցիները խլում կամ կեղծելով ասում են, թե վրացական է: Իսկ մենք գիտենք, որ սրբավայրը այնքան է քոնը, քանի դեռ նրան հաճախում կամ մոմ են վառում այդ սրբավայրի իսկական տերերը: Հայաթափված Վրաստանում էլ ինչ սրբավայր: Բա ձեզ համար խրատ չեղավ Թուրքիաի և Նախիջևանի ողբերգությունը, բա երբ դուք պատմությունից պիտի դասեր սովորեք, էլ երբ...

Հիմա այսօր ընկել եք աշխարհի ոտքը, թե մեզ օգնեք Թուրքիաի սահմանները բացեն, այն էլ մեղքի հավասար բաժին ձեր վրա վերցնելով` այն անվանելով հայ-թուրքական սահմանի բացում: Սահմանը կոծկել է Թուրքիան, նա պետք է բացի, դուք ով եք, որ սահման բացեք: Նրան երբ պետք լինի, կբացի, երբ պետք լինի` կփակի: Դուք մտածեք բաց սահմանները չփակելու, ավելի ճիշտ` չնպաստելու այդ գործին...

Նախաստորագրված արձանագրությունների առկայությունը արդեն իսկ նախապայման է: Այն էլ ինչպիսի, ինչ քանակությամբ ևինչ խորությամբ, ինչ բացահայտ, ինչ թաքուն, ինչ երևացող տողերով, ինչ չերևացող տողատակերով...

Կրկնեմ, որ նախապայմանները շատ են, իսկ մենք իբրև թե փնտրում ենք Ղարաբաղ, Կարս և ցեղասպանություն բառերը, որոնք իրոք չեն արձանագրվել այս իբրև թե առանց նախապայմաններով արձանագրությունների մեջ, բայց ցանկացած պարբերության մեջ երևում է նրանց ականջները:

Հիմա, փոխարենը հայ ժողովուրդը, կրկնում եմ ժողովուրդը, քանի որ «իշխանությունը» իր իսկ խոսքը ասել է այս արձանագրությունները այսպես կոչված նախաստորագրելով (նոր բառախաղ գիշերային կազինոներում ստորագրված փաստաթղթերի վերաբերյալ Ապրիլի 23, Օգոստոսի 31) հստակ ասի, որ փոփոխման ոչ ենթակա արձանագրությունները մեր ԱԺ-ն պետք է հաստատի թե ոչ, ընկել ենք գլուխկոտրուկի տակ, փորձում ենք անհնարինը` պատրանք ենք ստեղծում, իբրև թե քննարկում ենք, պատրանք ենք ստեղծում, իբրև թե առաջարկություններ ենք անում:

Կրկնում եմ, միակ հարցը, որ պետք է քննարկվի դա այս արձանագրությունների վավերացման հարցն է`կոնկրետ Այո կամ Ոչ:

Եթե հարցը մնա քննարկման, ապա ինձ և շատերին պարզ է, որ կստանան Այո փաստաթուղթ:
Նախկին կոմկուսակցության պես բոլոր համապատասխան կուսակցություններում կկազմակերպեն փակ կամ բաց քննարկումներ և կստատան այո պատասխան:

Քանի որ հասարակական կազմակերպությունները հիմնականում խոշոր երկրների կամ ֆինանսական կառույցների գործակալություններ են, նրանք պետք է ասեն այո, որ չզրկվեն ֆինանսական հոսքերից:

Կուսակցությունները հիմնականում ստեղծված են մեկ անձի կողմից, որը վերահսկվում է պետության կողմից: Նրանց լիդերները օգտվում են այսպես կոչված կերակրատաշտից, ուրեմն նրանք էլ չեն ուզենա զրկվել իրենց կերակուրից և կասեն այո:

Միջին խավը, որը զբաղված է մեծ շուկաներում առևտրով, ըստ էության հայրենիք չեն ճանաչում, նրանք գիտեն միայն իրենց շահը: Նրանք նույնպես կասեն այո, չնայած նրանց հարցնելու մեխանիզմ չկա:

Օլիգարխներն էլ հենց ԱԺ-ի պատգամավորներն են և կառավարության վերնախավն է: Նրանց այոն միանշանակ է:
Գիտնականները և բուհերը ղեկավարվում են ինչ որ անհասկանալի խորհուրդների կողմից: Նրանք չեն կարող մերժել այդ խորհուրդներին և անպայման կասեն այո:

Չունենք ինքնուրույն մտածող անկախ երիտասարդություն:

Չունենք բանվոր դասակարգ: Նրանք բոլորը աշխատում են օլիգարխների մոտ` մեկ րոպեյում կազատվեն աշխատանքից ու կհայտնվեն փողոցում:

Սփյուռքահայերը ըստ ինձ մեր անկախ երկրի քաղաքականության և արտաքին հարաբերություններին գործուն միջամտություն անելու հնարավորություններ չունեն (այդ հնարավորությունները նրանք ձեռք են բերելու, երբ գան մեզ հետ ապրեն մեր հայրենիքում): Նրանց ձայնը կմնա օդումկամ կոգտագործվի մեր ղեկավարության ցանկությամբ:

Թուրքիայի մեր հայրենակիցների վիճակը չեմ կարող հասկանալ և չեմ կարող խորհուրդ տալ նրանց:

Եթե ասածիս ավելացնեմ այն փաստը, որ անկախ Հայաստանի կառավարությունը քսան տարվա ընթացքում ոչ մի միջազգային կառւյցում չի կարողացել գեթ մեկ հայանպաստ, ավելի ճիշտ հայկական ճշմարտությունը ներկայացնող նախագիծ անցկացնել (անգամ Յունեսկոյում չկարողացան անցկացնել թուրք-ազերիների կողմից աշխարհի աչքի առաջ բուլդոզերներով երկրի երեսից ջնջված, սրփված հայոց հետքի փաստը), ապա կարելի է եզրակացնել, որ անկախ Հայաստանի «անկախ» ղեկավարությունը ճիշտ չի ընտրել Թուրքիայի հետ հարաբերություններ սկսելու պահը և ժամանակը (ի հարկե եթե իրենք իրենց նախաձեռնությամբ են անում):

Չնայած այս դառը ճշմարտությանը, պետք է ելք գտնենք արձանագրություններին ասելու ՈՉ:

1988 թ փետրվարի 19
Երևանում (Աբովյանից) էկոլոգիական հանրահավաք
1988 թ փետրվարի 20
Ազգային ազատագրական պայքարի սկիզբ, Արցախի ինքնորոշման իրավունքի միջոցով… (ազգովի պատրաստ չէինք)…
1990 թ մայիսի 20
ՀԽՍՀ գերագույն խորհրդի ընտրություն: Մասնակցում է ողջ ժողովուրդը: Կարգախոսը` ազատվել կոմունիստներից, ընտրվում է 95% ԳԽ կոմունիստներից: Հետագայում կոմունիստներերը կաշեփոխվում են և պաշտպանում են ՀՀՇ-ականներին, որոնք նույնպես կոմունիստ էին
1991 թ
ՀՀ նախագահի ընտրություն: Խամ ու անտեղյակ ժողովուրդը ընտրում է մեզ անհայտ, իրականում չճանաչված Լ.Տ.Պ-ին...
1995 թ հուլիս
ԱԺ և սահմանադրության ընտրություններ: Սկիզբ է դրվում ընտրությունները կեղծելով հասնել և պահպանել իշխանությունը: Ստիպում են ընդունել չնդունված սահմանադրությունը
1996 թ
ՀՀ նախագահի ընտրություն: Կարգախոսը` ազատվել Լ.Տ.Պ-ից: Ժողովուրդը ստիպված ընդունում է Վ.Մանուկյանին, իսկ վարչապարատը (տվյալ պահին Վ.Սարգսյան, Վ.Սիրադեղյան, Ս.Սարգսյան) իր կեղծիքներով հաստատում է Լ.Տ.Պ-ին և առաջ քաշում “մեր դեմ խաղ չկա”
1998 թ փետրվարի 3
Կեղծիքներով «ընտրված» Լ.Տ.Պ-ը չորսի ճնշման տակ հրաժարական է տալիս
1998 թ մարտ
Ժողովրդին անճանաչ Ռ.Ք. (խաղտելով չնդունված սահմանադրությունը) պետական կեղծող մեքենայի օգնությամբ ձայները խլում է Կ.Դ-ից և Հայաստանում հաստատում է վախի մթնոլորտ, որը հետագայում պետք է դառնա երկրի ճորտացման ու ստրկացման նախապայմանը, մեկ ընդ միշտ ջարդելով 1988թ հավատի ու պայքարի ազատ ու անկախ ապրելու հիասքանչ զարթոնքը
1997 թ հոկտեմբերի 27
Սեփական ձեռքերով երկրի գլխատում: ԱԺ-ի սպանդի մասին է խոսքը
2003 թ փետրվար
Կրկնվում է 1998թ ՀՀ նախագահի ընտրության մեթոդները, ավելացնելով ստորաքարշությունը, ծախվելը, դավաճանելը, որոնք տիպիկ ճորտատիրական կարգերի երևույթներ են, որոնց հիմքերը դրվել 1996-98թթ ընտրությունների ժամանակ
2005 թ նորյեմբերի 27
Հայաստանում հիմք է դրվում մի նոր արտասովոր երևույթի` հոգիների ընտրություն... Ժողովուրդը բացարձակ բոյկոտում է սահմանադրության նախագծի ընդունումը (այս բոյկոտը ուզում էին սեփականաշնորհել վայ ընդիմադիրները): Թվանկարչությունը դառնում է մրցակցություն տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների անդամների համար... Անդամներ, որ ցանկացած պահի պատրաստ են ծախվելու...
2007 թ մայիս
ԱԺ-ի ընտրություններում արդեն գործում է ճորտատիրական կարգը... «Տերերը» կարգադրում են, ճորտերը նկարում... Շարունակվում է խորանալ նկարչությունը... Վկա` ժառանգության հայտնվելը ԱԺ-ում
2008 թ փետրվար
ՈՒղիղ 20 տարի անց Հայաստանում իշխում է ճորտատիրությունը Եվրոպական դեմոկրատիայի շղարշով պատված... Այս ընտրությունը վերջնականապես ապացուցեց, որ կուսակցությունները աղբանոցի պիտանի ապրանք են, իսկ ժողովուրդը, այստեղ խալխը, (Հ.Թումանյան) հասել է իր «չակերտավոր նպատակին» ստրուկի ու ճորտի կարգավիճակին... Ազատ չծնվածը չի կարող ազատ ապրել: Մի փոր հաց տուր տեր, այնուհետև ինչ ուզում ես ինձ հետ արա... Վայ քեզ ազգ, վայ քեզ Գ.Նժդեհ, վայ քեզ Ջիվանի, վայ քեզ Րաֆֆի, վայ քեզ Մեծն Հ.Թումանյան...


Հ.Գ. Բա ուր մնացին պետակաշինությունը, բա ուր մնացին ազգային նպատակները: Դուք երբևիցե տեսել եք ստրուկներով և ճորտերով մեծ նպատակներ իրականանան:

2003թ. Հունիսին անկախ Հայաստանը բաժանելով 4 մասի` նախագահ, ՀՀԿ, ՕԵԿ, ՀՅԴ, յուրաքանչյուր մաս կամ թիմ մյուսներին վախեցնում էր, թե եթե իր ասածով չլինի իրենք կդառնան ընդդիմություն:

Առաջինը այսպիսի հայտարարություն արեց վարչապետը, պատասխանելով այն հարցին.»Եթե ձեզ ազատեն վարչապետի պաշտոնից, ինչ կանեք», անմիջապես պատասխան.»Ոչ ավել, ոչ պակաս, կդառնամ ընդդիմություն»: Իհարկե նրան չհանեցին և դա եղավ միայն հայտարարություն: 2006թ. ՕԵԿ-ը դուրս եկավ կոոլիցիայից և իրեն հայտարարեց ընդդիմություն:

Եվ ահա հերթը ՀՅԴ-ն է, որտեղ Ա.Ռոստոմյանի հայտարարում է, թե, եթե այսպես կոչված Ղարաբաղի հարցը ըստ իրենց սցենարի չլուծվի, իրենք կդառնան ընդդիմություն... Դե այսպես էլ ապրում ենք, այսպես էլ երկիր կառուցում:

Հարգարժան դաշնակներ, սիրելի ընկերներ, այն որ բանտերից դուրս գալու համար սատարեցիք Ռ.Ք.-ին, դուք չգիտեիք, որ Ղարաբաղի հարցի խաղաղ կարգավորումը արհեստածին է և մենք այն ճիշտ լուծման ուղու վրա չէինք դրել դեռևս 1994թ հետո: Դուք չէիք տեսնում Ղարաբաղի դատարկումը և ազատագրված տարածքների անապատացումը: Դուք չէիք տեսնում, որ Ղարաբաղը, որպես հակամարտող կողմ դուրս է մնում գործընթացից... Դուք կույր էիք, չէիք տեսնում, որ այս մարդկանց նպատակը սեփական ժողովրդին թալանելը և ստրկացնելն է, թե կուրորեն հետևելով նրան, Ռ.Ք.-ին, երկիրը հասցրել եք վտանգավոր գծին և հիմա նոր եք գլխի ընկել: ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչների հայտարարություններին գրկաբաց համաձայն հայոց այրերը /նախագահ, վարչապետ, ԱԺ նախագահ, ԱԳ նախարար, Պ նախարար և այսպես կոչված իրենց քաղաքական գործիչներ հորջորջող բազմաթիվ այրեր/ համաձայն են և տարածքների վերադարձին և որի պատճառ հետևանքային կապով Ղարաբաղի կորստին...

Ընկեր դաշնակներ եթե միայն այսօր է ձեզ անհանգստացնում ձեր և մեր ընկերների հոգիները, դուք 8 տարի այդ հոգիներին այնպիսի ցավ եք պատճառել, որ նրանք վերևից ձեզ չեն ների... Դուք նպաստել և աջակցել եք այս վիճակին Հայրենիքը հասցնելուն... Եթե ընդդիմադիր էլ դառնաք դուք և ձեր վերընշված ընկերները միևնույն է պատասխան եք տալու ազգին:

Թե չէ ինչ է ստացվում` երկիրը թալանում, իբրև թե ղեկավարում, պետությունը մեկուսացնում, արտագաղթը շատացնում, ժողովրդին հասցնում կրիտիկական վիճակի և հանկարծ հիշում, որ 8 տարի սխալվել ենք: Ասել ենք մի բան, կատարել մեկ այլ, կամ լրիվ հակառակ բան... Բա եղավ, այս ինչ զղջում է, ուր եք լքում նավը...

30 նոյեմբեր 2006թ.

Նորից հայի ետին կամ հետին խելքից ենք խոսում, բոլոր ազգերից առաջինը իմանալով, որ հողը պատկանում է հողի վրա ապրողներին և արարողներին, մենք հայտնագորցեցինք “որտեղ հաց այնտեղ կաց” ազգակործան թևավոր խոսքը, որով և առաջնորդվում ենք առ այսօր, և աստված չտա թե շարունակենք…

Երբ հեռավոր 1988թ. փետրվարին սկսեց մեր նորօրյա ազգային ազատագրական պայքարը, մենք առաջարկում էինք, որ Արցախցիները վերադառնան հայրենիք, սպասելով ԽՍՀՄ-ի փլուզմանը և պաշտպան կանգնեն մեր և իրենց հայրենիքին: Առաջինը կատարվեց` փլուզվեց ԽՍՀՄ-ը: Մենք ընտրեցինք ճիշտ ճանապարհ` զենքով ազատեցինք մեր պատմական հայրենիքի մի մասը, ավելի մեծ կտորները թողնելով թաթար-թուրքերին` Նախիջևան, լեռնային Արցախի հյուսիսային մասը և այլն:

Կոտորածից մազապուրծ Արցախցիները, այո Արցախցիները, քանի որ և Բաքվում և Սումգաիթում և Կիրովաբադի ենթաշրջանում ու Արցախի հարակից ադրբեջանական շրջանների բնակիչները հիմնականում Արցախցինեև էին, որոնք շուրջ 500.000 մարդ էին Արցախ վերադառնալու փոխարեն, ցրվեցին աշխարհով մեկ, դառնալով օտար երկների ճորտեր: 1994թ. մեր սուրը փառքով առկախեցինք, թշնամուն ժամանակ տալով ուշքի գալու… Իսկ մենք փոխանակ վերաբնակեցնելու Արցախը և ազատագրված տարածքները, սկսեցինք Երևանում տներ գնել, այսօր բոլոր Արցախցիները, հատկապես Ստեփանակերտցիները Երևանում ունեն բնակարան¬ներ: Հետագահում նրանք ինչն են պաշտպանելու ինձ համար հասկանալի չի:

Վերաբնակեցումը պետք է և պետք է կատարվի պետության ջանքերով: Վերաբնակեցման մեկ տասնյակից ավել ճանապարհ կա: Վերաբնակեցման փոխարեն 1994թ. հետո հայոց իշխանությունը Արցախի հարցը սեփական ժողովրդի գլխին դարձրեց Դամակոսյան սուր, իսկ ինքը զբաղվեց ալան թալանով, առ այսօր և հիմա: Երբ արդեն կանգնած ենք փաստերի առաջ, սկսել ենք հիշել, որ 500.000 հայ փախստականներ ադրբեջանից ունեն և հողի, և գույքի, և ապրելու պահանջ, միջազգային բոլոր օրենքներով: Լավ է, որ գոնե հիշել ենք այդ մասին, տեսնենք ինչպես կշարժվենք…

Ետ վերադարձեք Արցախ, առաջին հերթին առաջին մեծության “աստղերը” (նախագահ, երկու պաշտպանության նախարարներ, ԱԺ նախգահ ձեր ողջ շրջապատով): Հետո ձեր “մեծի” իրավունքով հրավիրեք ձեր բարեկամ հարազատներին, նրանց խնամիներին, աշխարհով մեկ թափառող արցախցիներին և կտեսնենք, թե հարցը ինչքան հանգիստ ու բարի լուծում կստանա…

Քյավառ Ռազ

Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը ԵԱՀԿ մշտական խորհուրդին իսկական մարտահրավեր է հայ ժողովրդին, ամբողջ հայությանը:

Հայտարարությունում պարզ շարադրված են.
=նախ իրենց երեվակայությունների սպառվելու մասին փաստը (ինքնախոստովա¬նանք, որ այսքան ժամանակ նրանք զբացված են եղել ոչ թե կոնկրետ գործունեություններով, այլ օդից երևակայել են իրենց բառերը)
-երկրորդը, որ նրանք չեն հավատում լրացուցիչ այլ ընտրանքային տարբերակի…
-երրորդը` վերջին հաշվով երկու կողմերն ել պատասխանատվություն են կրում պատերազմի և խաղաղության համար…

Եվ ահա 12 տարի անց մեզ ննջեցնողները, առաջին հերթին մեր երկրի ղեկավարները իրենց կոմպլիմենտար քաղաքականությամբ, երկրորդ հերթին այսպես կոչված մինսկի խմբը լվանում են իրենց ձեռքերը և մեզ հայ ժողովրդին (ժողովուրդ ասելով ես նկատի ունեմ միայն այն մասային, որը զբաղված չի երկրի բյուրոկրատ ապարատում) թողնում է ընտրության առաջ կամ պատերազմական կամ խաղաղության…

Ես լինելով իմ նշված ժողովրդի մեկ հատիկը առաջարկում եմ իմ հայ ժողովրդին, նշում եմ ժողովրդին և ոչ թե կուսակցություններին ու հասարակական կազմակեր¬պու¬թյուններին, որոնք մեր ազգի միասնականության և համախմբման թշնամիներն ու երկպառակտողներն են, ստեղծել դիմադրության խորհուրդ վերը նշված հայտարարության դեմ, միաժամանակ դուս գալ հրապարակ առնվազն 500,000 մարդ: Առաջին հերթին աշխարհին ասել ոչ, այսինքն մենք համաձայն չենք այդ վայ լուծմանը, երկրորդը` պահանջենք ղեկավարության հրաժարականը: Երրորդը` ստեղծենք ազգընտիր ղեկավարություն նրան տալով մանդատ ոչ մի զիջումի, մենք մերը զիջել ենք 1994 թվականից, մենք ունենք դեռ շատ ստանալիք և ոչ թե զիջելու որևէ բան… Հույսներս դնենք միայն մեզ վրա և մեր համախմբվածության վրա:

Համաձայնվողներին խնդրում եմ արձագանքեք: Մեր հույսը մեր վրա պիտի դնենք, մեկ անգամ էլ համախմբվենք…

Քյավառ Ռազ

Մոտ 12 հազար տարվա պատմություն ունեցող հայերս առ այսօր` 2006թ., պրպտում ենք մեր պետության կառուցման հայկական մոդելը: Եվ ինչպես ցույց է տալիս վերջին 15 տարվա մեր պատմությունը, մենք ճիշտ ճանապարհի վրա չենք: Մենք միշտ ցանկանում ենք նոր հեծանիվ ստեղծել այն պայմաններում, որ աշխարհի շատ ժողովուրդներ այն կատարելագործում են և ոչ թե ստեղծում:
Պատմական ճշմարտություն է այն փաստը, որ հողը պատկանում է նրան, ով նրա վրա բնակվում է: Ինչ է ստացվում մեզ մոտ: Վերջի 15 տարում հայրենիքը լքել են շուրջ մեկ միլիոնից ավել հայեր: Այս այն պայմաններում, երբ մենք ազատել ենք շուրջ 8 հազար քառակուսի կիլոմետր պատմական հայկական տարածք, որը համարյա թե անմարդաբնակ է (չհաշված ԼՂՀ 120000, որի իսկությանը ես շատ կասկածում եմ): Հայերը իրենց պետություն չունենալու փաստի մեղքը միշտ գցում են ուրիշների վրա, այն պայմանում, որ իրական մեղավորը հենց իրենք են: Այս աքսիոման ապացուցման կարիք չունի:

Ոչ մեկից չես լսի, որ ես կամ մենք ենք մեղավոր, անպայման կգտնենք մեկ ուրիշին մեղքը նրա վրա գցելու համար: Չկա հայամետ քաղակականություն, այսինքն հույստ միայն քեզ վրա դնելու և արտաքին հանգամանքներից օգտվելով, ստեղծել կամ կառուցել սեփական պետությունը և ոչ թե լինել պարսկամետ, բյուզանդամետ, հռոմեամետ, թուրքամետ, ռուսամետ, եվրոպամետ, ամերիկամետ (վերջին երկուսն էլ նոր կրակ են):

Ինչպես տեսնում ենք հայերը բաժանված են տարբեր մետությունների և ոչ թե հայամետության, այսինքն, որ առաջին պլանում լինի մեր համահավաք ուժը և նրա շնորհիվ ապրել աշխարհի հետ:

Այդ ինչու հայերը փնովում են սիոնիզմը, որը ընդամենը հրեա ժողովրդի պետության ստեղծելու սիմվոլն է, այսինքն նրանք իրենց ազգին, որը մեզ պես ցրված է աշխարհում, առաջարկում են գալ Սիոն լեռան շուրջ ապրելու:
Այդ ինչու մենք չենք առաջարկում աշխարհասփյուռ հայերին վերադառնալ և ապրել Արարատ լեռան շուրջ և անունը դնել արարատիզմ… Թե պարտադիր է միայն քննադատել այլ ազգերին, սեփական անկարողությունը ծածկելու համար:
Հայոց պետության ամրապնդման, նրա զարգացման և անվտանգության ապահովման, պատմական հայրենիքի վերականգման հիմանակն և պարտադիր պայմանն է հայադարձությունը դեպի հայրենիք...

Իսկ ինչ ասենք ազգակործան կուսակցությունների մասին (ուժեղները պնդում են բաժանիր, որ տիրես, այս ճշմարտությունը Հայաստանի ղեկավարությունը կիրառում է սեփական երկրի վրա և նրան տանում կործանում), որոնց լիդերները բացի անձնական ամբիցիաների, եսասիրության, ընչաքաղցության բավարարումից, երիտասառդությանը անարժանապատիվ ապրելու, սողալու, քծնելու դասեր տալուց ինչ օգուտ են բերել մեր ազգին: Դեռ փառք աստծո, որ վերջին տարիներին երկիրը բաժանել են 4 մասի: Բա եթե հանկարծ բաժանվի բոլոր կուսակցությունների միչև, այսինք մոտ 70 տեղ... Դե այսպես պետություն ոնց կառուցենք...

Չեմ հիշում, որ ալիքով և ինչ հաղորդում եր, լսում եմ ԱԺ փոխխոսնակ Տ.Թորոսյանի ձայնը: Ուշադրությունս լարում եմ այն պահին, երբ նա պարզաբանում է Հայաստանի դեսպաններին, թե դեսպանատների աշխատակիցներին մաքսային տուրքից ազատելու օրենքում փոփոխություններ կատարելը: Ակամայից մի քանի հարց է առաջանում:
Առաջինը. մեր դեսպանները և դեսպանատան աշխատակիցները իրենց աշխատավարձը ստանում են Հայաստանի բյուջջեից և համարվում են մեր չինովնիկները, որոնք մեր օրենքի համաձայն իրավունք չունեն զբաղվելու այլ գործունեությամբ, հատկապես բիզնեսով: Ինձ համար և ընդհանրապես հասարակության համար, որը բյուջջե ստեղծողն է, պարզ չի, թե մեր դեսպանները նախ ինչով են զբաղվում դրսում /չար լեզուները ասում են, որ նարանք զաբղված են իրենց հայրենակիցներին /ՀՀ քաղաքակիցներին/ թղթեր վաճառելով կամ ծննդական վկայականներ վավերացնելով/: Այսքանից հետո, իրենց ծառայությունն ավարտելուց հետո դեսպանը մնում է տվյալ երկրում, օրինակ ՌԴ դեսպան, Ս.Սահակյանը և այլն, և այլն: Ըստ մեզ, նման փաստ աշխարհը չունի:
Երկրորդը` այդ չնչին աշխատավարձով մեր դեսպանները, այդ ինչպե՞ս են գոյատևում և մի բան էլ ավել`անշարժ գույք և շրջանառու միջոցներ են ձեռք բերում, որը տեղափոխելով Հայաստան, պետք է ազատվեն մաքսային վճարից: Այն դեպքում, երբ 1990 թվականից հայրենիքից փախած, կամ լքած, կամ աշխատանք ճարելու հույսով, կամ ժամանակավոր մեկնած հայերը, ազգային բյուջջեին մասհանում կատարղղ այդ մարդիկ, հայրենիքում իրենց ընտանիքների գոյությունը ապահովելու համար դառը քրտինքով վաստակած այդ գումարից վերադառնալիս պետք է վճարեն մաքսային վճար մի փոքր ճամպրուկի համար:
Փոխխոսնակը մեր դեսպաններին համեմատում է աշխարհի հզոր պետությունների դեսպանների հետ, որոնց միայն աշխատավարձը երևի թե հարյուրապատիկ ավել է մեր դեսպանների աշխատավարձից: Նա ուզում է հավասարության նշան դնել մաքսատուրքից ազատելու օրենքում:
Ելույթից առաջ և հետո գեթ մեկ անգամ մտածել է պետք, թե այս երկիրը ձեր այդ քսան հազար չինովնիկների համար չի, որ բոլոր տիպի օրենքները ոտնահարեք, ոտնահարեք նաև բարոյականությունը և ձեզ ու ձեր նմաններին անընդհատ արտոնություններ ապահովեք, չքավոր հայ ժողովրդի, դրսի օգնություններով ապրող ժողովրդի հաշվին:

Ճիշտն ասած, երբ Ձեզ նշանակեցին <<Հայաստան հիմնադրամի>> գործադիր տնօրեն, ես մնացի զարմացած, թե ինչպես ընդդիմադիր գործչին նշանակում են տվյալ պաշտոնին, քանի որ այնտեղ պահվում էր անկախ հանրապետության բոլոր ժամանակների ղեկավարների չարաշահումների փաստը: Ես ինքս, իմ ողջ գիտակից կյանքը նվիրել եմ կենտրոնամետ անկախ Հայաստանի ստեղծման գործին: Այսինքն, մենք մեր հույսը առաջին հերթին պետք է դնենք միայն մեզ վրա և հետո նոր օգտվենք ժամանակի և դիվանագիտական ճանապարհով հայանպաստ գործունեությունից: Այս ճանապարհի հիմնաքարերից մեկը տեսնում եմ հենց համահայկական հիմնադրամի ստեղծումը, և նրա ամեն մի լումայի բաց ու թափանցիկ ծախսումը…
Ի ուրախություն ինձ այն ստեղծվեց և համայն հայությունը սկսեց իր ներդրումը` յուրաքանչյուրն իր ունեցածի չափով: Կարճ ժամանակ անց ինձ համար պարզ դարձավ, որ հիմնադրամը ծախսվում էր ոչ նպատակային և այն դարձել է ղեկավարող <<թայֆայի>> ամենամեծ ֆինանսավորման աղբյուրը…ընդհուպ անձնական տների կառուցման և իրենց հաճույքների համար աշխարհապտույտ թափառումների համար: Կրկնեմ, որ ինձ համար պարզ էր, բաըց ես չունեի փաստացի տվյալներ…
Եվ ահա եկավ Ձեր հրաժարականի լուրը և ես, նորից մտորելով, գտա, որ իրականում Դուք ազնիվ հայ եք և չեք կարողացել համագործակցել հակաազգային ուժերի հետ: Ինչպես Դուք եք նշում, Ձեզ մաքրության փոխարեն առաջարկվում էին կեղտոտ ու կեղծիք գործեր, թափանցիկության տեղը` մութ գործարքներ, ազգային ծրագրի դիմաց` անձնական շահամոլություն…Կրկնում եմ, որ Ձեր ասածներն ինձ համար հասկանալի և ընդունելի է: Ես այն ժամանակ էլ չեմ կասկածել, որ Ձեր հրաժարականը կախված է եղել հենց այս պատճառներից: Բաըց ես Ձեզ մեղադրում եմ այն բանի համար, որ դուք լիովին ուսումնասիրելով և անձամբ համոզվելով հայ չքավոր մարդու ներդրած վերջին լումայի ոչ նպատակային ծախսված լինելու փաստում, այդ տվյալները ինչու՞ չհանձնեցիք համայն հայության քննարկմանը: Նույնը կատարում եք այսօր, չգիտեմ ում հարցերին սրտաճմլիկ պատասխաններ տալով: Մենք Ձեզանից լավ գիտենք, որ մեր տված և փողը, և ոսկին չեն ծառայում իր նպատակին: Բայց մենք չունենք այդ փաստերը ստուգելու հնարավորություն, իսկ դա ձեզ ընձեռնվեց, և Դուք բավարարվեցիք միայն հրաժարականով: Այսօր էլ ուշ չի այդ փաստերը հրապարակել: Եթե չեք հրապարակում, ապա Ձեր արցունքները կեղծ են: